شىء از نهى از ضد آن » كه اين اقتضا و استلزام را لفظى دانسته و مىگويند : لفظ امر به شىء ، بر نهى از ضد آن ، دلالت دارد . فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 2 ، ص 111 . فاضل لنكرانى ، محمد ، سيرى كامل در اصول فقه ، ج 6 ، ص 22 . خمينى ، مصطفى ، تحريرات فى الاصول ، ج 2 ، ص 23 . مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 1 ، ص ( 454 - 453 ) . اقتضاى نص ر . ك : دلالت اقتضا اقتضاى نهى تحريمى بر فساد ر . ك : دلالت نهى تحريمى بر فساد اقتضاى نهى تنزيهى بر فساد ر . ك : دلالت نهى تنزيهى بر فساد اقتضاى نهى غيرى بر فساد ر . ك : دلالت نهى غيرى بر فساد اقرار معصوم ر . ك : سنت تقريرى اقل و اكثر در فعل مشترك در اجزا و شرايط ، و متفاوت در كمّيت اجزا و شرايط اقل و اكثر ، به معناى دو فعلى است كه در مقام تعلق تكليف ، لحاظ گرديده و در مجموعه‌اى از اجزا و يا شرايط باهم اشتراك دارند ، ولى يكى از آنها نسبت به ديگرى اجزا و يا شرايط بيشترى دارد ، خواه هر دو دفعى الحصول باشند ( اجزا و شرايط آنها به يك‌باره به وجود آيد ) يا تدريجى الحصول ( اجزا و شرايط تشكيل‌دهنده آنها به تدريج موجود گردد ) ، و خواه هر دو ارتباطى باشند يا استقلالى . نيز ر . ك : تخيير بين اقل و اكثر . مشكينى ، على ، اصطلاحات الاصول ، ص 66 . فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 5 ، ص 15 . خمينى ، روح اللّه ، تهذيب الاصول ، ج 1 ، ص 363 . خمينى ، روح اللّه ، انوار الهداية فى التعليقة على الكفاية ، ج 2 ، ص 317 . عراقى ، ضياء الدين ، نهاية الافكار ، ج 3 ، ص ( 402 - 401 ) . ذهنى تهرانى ، محمد جواد ، تحرير الفصول ، ج 5 ، ص 620 . اقل و اكثر ارتباطى دو فعل غير قابل جايگزين در مقام امتثال فى الجملة اقل و اكثر ارتباطى ، مقابل اقل و اكثر استقلالى مىباشد و آن ، دو فعلى است كه در مقام تعلق تكليف لحاظ گرديده و هر دو مركب بوده و در مجموعه‌اى از اجزا و شرايط باهم اشتراك دارند ، ولى يكى از آنها نسبت به ديگرى اجزا و شرايط بيشترى دارد و ارتباط بين اين دو به‌گونه‌اى است كه اگر امرى به اكثر تعلق گرفته باشد ، ولى مكلف اقل را به‌جا آورد ، تكليف خود را امتثال ننموده است و مانند آن است كه « مكلف به » اصلا به‌جا آورده نشده باشد ؛ يعنى به واسطه به‌جا آوردن اجزاى مشترك بين اقل و اكثر ، به او ثوابى داده نمىشود . براى مثال ، اگر فرض شود نماز نه جزء يقينى و مسلّم دارد ، ولى ترديد شود كه آيا سوره از اجزاى نماز هست يا نه ، در اين صورت ، اگر سوره از اجزاى نماز باشد و شخص به عمد نسبت به آن اخلال كند ، « مأمور به » اصلا تحقق پيدا نكرده است ، زيرا اجزاى نماز به يك ديگر مرتبط است و چنين نيست كه مكلف هر جزئى را به‌جا آورد به همان مقدار ، « مكلّف به » تحقق پيدا كند ( بر خلاف اقل و اكثر استقلالى ) . شبهه در اقل و اكثر ارتباطى ، يا شبهه وجوبى است و يا شبهه تحريمى . نيز ر . ك : دوران بين اقل و اكثر ارتباطى . مشكينى ، على ، اصطلاحات الاصول ، ص 66 . فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 5 ، ص 15 . فاضل لنكرانى ، محمد ، سيرى كامل در اصول فقه ، ج 12 ، ص 327 . خمينى ، روح اللّه ، انوار الهداية فى التعليقة على الكفاية ، ج 2 ، ص 150 . ذهنى تهرانى ، محمد جواد ، تحرير الفصول ، ج 5 ، ص 621 . اقل و اكثر استقلالى دو فعل جايگزين در مقام امتثال فى الجملة اقل و اكثر استقلالى ، مقابل اقل و اكثر ارتباطى مىباشد و آن ، دو فعلى است كه در مقام تعلق تكليف لحاظ گرديده و هر دو مركب بوده و در مجموعه‌اى از اجزا و شرايط باهم اشتراك دارند ، ولى يكى از آنها اجزا و شرايط بيشترى دارد ، و با اين حال ، از يكديگر مستقل شمرده مىشوند ، به‌گونه‌اى كه اگر امر مولا به اكثر تعلق گرفته باشد و مكلف اقل را به‌جا آورد ، تكليف خود را به‌طور كامل امتثال نكرده است ، اما براى انجام دادن اقل ، به او پاداش داده مىشود و تكليف از او ساقط مىگردد ، مانند آنكه مكلف شك كند ده نماز از او قضا شده است يا دوازده نماز ؛ در اين فرض ، اگر ده نماز را بخواند و در واقع دوازده نماز برعهده او باشد ، نسبت به خواندن ده نماز ، امر مولا را امتثال نموده و امتثال دو نماز ديگر برعهده او است ؛ به خلاف اقل و اكثر ارتباطى كه اگر مكلف اقل را انجام دهد و در واقع اكثر واجب باشد ، اصلا امتثالى صورت نگرفته است . نيز ر . ك : دوران بين اقل و اكثر استقلالى . مشكينى ، على ، اصطلاحات الاصول ، ص 66 . فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 5 ، ص 15 . فاضل لنكرانى ، محمد ، سيرى كامل در اصول فقه ، ج 12 ، ص 328 . ذهنى تهرانى ، محمد جواد ، تحرير الفصول ، ج 5 ، ص 621 .